Alzheimer Hastalığı

alzheimer hastalığı

Alzheimer hastalığı en sık görülen nörodejeneratif bozukluktur. Nöral yapılarda hücre kaybına bağlı gelişir. Beynin nöronlarını bozarak nasıl çalıştıklarını ve birbirleriyle iletişim kurduklarını etkiler. Önemli kimyasalların azalması, mesajların beyinde normal şekilde dolaşmasını engeller. Özellikle hafıza kaybıyla hastalık kendini gösterir. Hastalık dünya genelinde yaklaşık 24 milyon kişiyi etkilemektedir ve yaşam süresinin uzamasına bağlı olarak bu sayının 2040 yılında 80 milyona ulaşacağı düşünülmektedir. Hastalığın nedeni net olarak bilinmemektedir. Ancak medikal, psikolojik, çevresel faktörler, yaşam tarzı, beslenme alışkanlıkları ve genetik faktör gibi birçok risk faktörü hastalığın başlamasında ve ilerlemesinde etkilidir. Risk faktörlerinden olan beslenme alışkanlıkları Alzheimer’dan korur. Ek olarak hastalığın ilerlemesinin yavaşlatılmasında fayda sağlar.

Alzheimer Hastalığı Ne Demek?

Alzheimer hastalığı demansın ilerleyici bir şeklidir. Demans ise beyni etkileyen bozuklukların neden olduğu semptomlardır. Özellikle düşünmeyi, hafızayı ve davranışı etkiler. Hastalık beyin fonksiyonuna etki eder. Ayrıca sosyal veya iş hayatında zorluklara neden olur. Demansın gelişme nedeni tam olarak bilinmemektedir. Alzheimer Derneği’ne göre, Alzheimer hastalığı demans vakalarının yüzde 60-80′ini oluşturur. Alzheimer hastalığı, hafıza, düşünce ve davranışta bozulma ile sonuçlanan fiziksel bir beyin hasarıdır. Genellikle 65 yaşından sonra tanı konur. Ancak daha erken yaşlarda teşhis edilirse, hastalık erken başlangıçlıdır. Alzheimer’ın tedavisi yoktur. Ancak bazı tedaviler hastalığın ilerlemesini yavaşlatır. Hasta olan kişiler, durumun ilerlemesi boyunca farklı zorluklar ve değişiklikler yaşarlar. Hastalığın ilerlemesi kişiden kişiye değişir.

Alzheimer Başlangıcı Nasıl Anlaşılır?

Alman nöropatolog Alois Alzheimer tarafından tanımlanan Alzheimer hastalığı, nöral yapılarda hücre kaybıyla karakterizedir. İlerleyici bir hafıza kaybı ile belirti gösterir. Alzheimer olgularının %1’inden azı kalıtsal özellik taşır.  Kadınlarda alzheimer riski erkeklere göre daha yüksektir. Bunun nedeni hormonal durum, eğitim ve yaşam tarzı gibi birçok durumla ilişkilidir. Hastalığın erken dönemdeki ilk klinik belirtisi bellek bozukluğudur. İlerleyen dönemlerde bilişsel, davranışsal ve motor fonksiyonlar azalır. Bununla birlikte bireyin yaşam kalitesi düşer. Hatta Alzheimer hastaları temel ihtiyaçlarını idame ettiremeyecek hale gelir.

Kimler Alzheimer Risk Grubunda Yer Alır?

Herkes risk grubundadır. Ancak ileri yaşlarda daha sık görülür. Genetik, yaşam tarzı ve sağlık faktörleri riski artırır. Genetik bir mutasyonun neden olduğu kalıtsal Alzheimer hastalığının semptomları nispeten genç yaşta ortaya çıkar. 

Alzheimer Hastalığı Neden Olur?

Hastalığının gelişiminde etkili sağlık ve yaşam tarzı faktörleri vardır.

Alzheimer Belirtileri Nelerdir?

  • Kalıcı ve sık kısa süreli hafıza kaybı
  • Aynı şeyi defalarca söylemek
  • Günlük konuşmada belirsizlik
  • Planlama, problem çözme, organize etme ve mantıklı düşünme yeteneğindeki değişiklikler
  • Rutin görevleri yapmak daha uzun sürüyor
  • Doğru kelimeyi bulma sorunları gibi dil ve anlama güçlükleri
  • Zaman, yer ve kişide artan oryantasyon bozukluğu
  • Motive olma ve görevleri başlatma sorunları
  • Davranış, kişilik ve ruh halindeki değişiklikler

Hasta semptomlarını kendi fark etmez. Çoğu zaman, etkilenen birinin bir aile üyesi veya arkadaşı, bir kişideki değişiklikleri gözlemleyecektir. Ayrıca belirtiler, durum ilerledikçe ve beynin farklı alanları etkilendikçe değişir. Hasta kişinin yetenekleri günden güne, hatta aynı gün içinde değişir. Hastalık semptomları stres, yorgunluk veya kötü sağlık durumlarında kötüye gider.

Alzheimer Nasıl Teşhis Edilir?

Şu anda Alzheimer hastalığını teşhis etmek için tek bir test yoktur. Dikkatli bir klinik konsültasyondan sonra tanı konur.

  • Ayrıntılı bir tıbbi geçmiş
  • Fizik muayene
  • Kan ve idrar testleri
  • Bir psikiyatrik değerlendirme
  • Nöropsikolojik testler (hafıza ve düşünme yeteneklerini değerlendirmek için)
  • Beyin taramaları ile değerlendirmeler yapılır.

Alzheimer hastalığında erken ve doğru bir teşhis koymak önemlidir.

Alzheimer Hastalığı Nasıl İlerler?

İlerleme kişiden kişiye değişir. Ancak bireyin yetenekleri zamanla bozulur. Alzheimer hastalığı beynin farklı bölgelerini etkilediğinden, belirli işlevler veya yetenekler kaybolur. Kısa süreli bellek ilk olarak etkilenir. Ancak hastalık ilerledikçe uzun süreli bellek de kaybolur. Hastalık aynı zamanda beynin diğer işlevlerinin birçoğunu da etkiler. Özellikle dikkat, yargı ve davranışın diğer birçok yönü etkilenir. Bazı yetenekler kalır. Ancak bunlar Alzheimer hastalığı ilerledikçe azalır. Özellikle Alzheimer hastalığının son aşamalarında birçok insan hareketsiz ve bağımlı hale gelir. Bu durum kapsamlı bakım gerektirir.

Alzheimer Hastalığının Evreleri

Hastalığının bazı özellikleri genellikle üç aşamaya veya evreye ayrılır. Ancak bu özelliklerin hepsi her insanda bulunmayabilir ve farklı aşamalarda ortaya çıkabilir.

Hafif Derecede Alzheimer hastalığı (Erken Dönem)

Alzheimer hastalığının başlangıcı genellikle kademelidir ve tam olarak ne zaman başladığını belirlemek çoğu zaman imkansızdır. Hafif derecede Alzheimer hastalarının yaşadığı zorluklar şu şekildedir:

  • Olaylara karşı kayıtsız görünme
  • Hobilere ve etkinliklere olan ilgisini kaybetme
  • Yeni şeyler deneme konusunda daha az istekli olma
  • Değişime daha az uyum sağlama
  • Yaşadığı son olaylara karşı daha unutkan olma
  • Zaman ve mekan konusunda akıl karışıklığı
  • Tanıdık çevreden uzaktaysa kaybolma
  • Kendini tekrar etme veya konuşmalarının akışını kaybetme
  • Sinirli veya üzgün olma
  • Finansı yönetmede zorluk çekme
  • Alışveriş yapmakta ve yemek hazırlamakta zorluk çekme

Orta Derecede Alzheimer Hastalığı

Bu aşamada, hastalığın etkileri daha belirgin ve yaygındır. Hasta günlük desteğe ihtiyaç duyabilir.

  • Uzak geçmişi hatırlamasına rağmen, güncel ve yakın tarihli olayları unutma
  • Zaman ve yer konusunda kafa karışıklığı
  • Kolay kaybolma
  • Yakınlarının adlarını unutma
  • Ocakta yemek unutma
  • Şüphe ve sanrılar
  • Basit hesaplamalar yaparken zorlanma orta derecede Alzheimer hastalığı olan kişilerde görülebilen durumlardır. Semptomlar hafif derece Alzheimer hastalığına göre daha belirgindir.

Şiddetli Derecede Alzheimer Hastalığı (Geç Dönem)

Hastalığın son aşamasıdır ve semptomlar çok daha şiddetlidir. Hastanın günlük hareketlerinde ciddi sorunlar olur. Özellikle hafıza ve bilişsel beceriler kötüleşmeye devam eder. Hastalar günlük aktivelerde kapsamlı yardıma ihtiyaca duyar. Şiddetli derecede Alzheimer hastalarının yaşadığı zorluklar şu şekildedir:

  • Kişisel bakım konusunda günün her saatinde yardıma ihtiyaç duyma
  • Farkındalığı kaybetme
  • Yürüme, oturma ve yutma gibi fiziksel yeteneklerde kayıp
  • İletişim kurmakta zorluk
  • Enfeksiyonlara karşı savunmasız kalma

Alzheimer Tedavisi Var Mı?

Hastalığının tedavisi yoktur.  Alzheimer hastalığının tüm aşamalarında, semptomların etkisini azaltmak ve bu durumla yaşayan herkes için mümkün olan en iyi yaşam kalitesini sağlamak için tedaviler ve destek hizmetleri mevcuttur. Özellikle ilaçlar hafıza ve düşünme yeteneklerindeki azalmayı yavaşlatır. Ajitasyon veya depresyon gibi ikincil semptomlar için veya uykuyu iyileştirmek için ilaçlar da reçete edilebilir. Aktif ve sosyal olarak bağlı kalmak ve stresi yönetmek gibi ilaç dışı terapiler faydalı olabilir. Bir danışman veya psikologla konuşmak, davranış ve ruh halindeki değişiklikleri yönetmeye yardımcı olmak için önemlidir. Beslenme yetersizlikleri de hastalığın ilerlemesinde önemlidir bu süreçte online diyetisyen desteği hastaların yaşam kalitesi için önemlidir. Özellikle hastalığın ilerleyen süreçlerinde beslenme bozukluğu (malnütrisyon) gelişmesi ve buna bağlı gelişebilir. Bundan dolayı hasta takibinde aile hekimi, nörolog, diyetisyen, psikolog, sosyal hizmetler vb. ile multidisipliner bir tedavi sürdürülmelidir.

Alzheimer Hastalığı ve Beslenme

Her hastalık için sağlıklı ve dengeli beslenme çok önemlidir. Özellikle beslenme Alzheimer hastalığının teşhisinde de belirleyicidir. Çünkü yetersiz beslenme Alzheimer semptomlarını artırır. Özellikle folik asit ve antioksidan vitaminlerin yetersiz tüketimi hastalığın ilerlemesinde etkilidir. Bu nedenle kişiye uygun bir diyet beslenme uzmanı yardımıyla uygulanmalıdır. Bilhassa eksik alınan vitamin ve mineralleri sağlayan besinler diyette yer almalıdır.  Bunların yanı sıra şiddetli dereceli Alzheimer evresi semptomlarından biri kabızlıktır. Bu durumda hastalar lifli yiyecekler tüketmelidir. Ayrıca yeterli su tüketimine dikkat etmelidir. Ek olarak Alzheimer’ı olan bazı kişilerde kilo kaybı olur. Bu yüzden hastaların durumuna göre beslenme önerileri değişebilir. Özellikle kişiye özgü bir planlama yapılır. Alzheimer beslenme önerileri!

  • Antioksidanlar beyni oksidatif ve inflamatuvar hasardan korur. Bundan dolayı antioksidanlardan zengin sebze ve meyve tüketiminin artırılmalıdır.
  • Yapılan bir çalışmada Akdeniz diyetinin ve Alzheimer hastalığından koruyucu etkisi vurgulanmıştır. Hastalığın başlamasında ve ilerlemesinde geciktirici etki yapmaktadır. Akdeniz diyetin temelininde sebze ve meyveler, tam tahıllar, kuruyemişler, kurubaklagiller, baharatlar ve deniz ürünleri oluşturur. Bu diyette hayvansal kaynaklı besinler daha sınırlıdır. Online diyet ile Akdeniz diyeti uygulaması sizin için iyi bir seçenek olacaktır.
  • Doymuş yağ tüketimini azaltın.
  • Hastalığın ilerlemesinde oluşan inflamatuvar süreci omega-3 yağ asitleri azaltmaktadır. Omega 3’ten zengin balık tüketimini artırın.
  • Hastalığın şiddetine göre hastalar besinlerin soğukluk ve sıcaklık derecelerini anlamakta zorluk yaşar. Bu yüzden besinlerin sıcaklıkları kontrol edilmelidir. Ayrıca yutması zor besinler küçük parçalar haline getirilip kolay tüketilmesi sağlanmalıdır.
  • Hasta yemek yediğini unutabilir. Bu yüzden besin tüketimleri kontrol edilmelidir.
Alzheimer Hastalığı
Başa dön