Vitaminler, vücudun normal büyüme, gelişme ve metabolik işlevlerini sürdürebilmesi için küçük miktarlarda ihtiyaç duyduğu organik bileşiklerdir. Çoğu vitamin vücut tarafından yeterli miktarda üretilemediği için besinler yoluyla alınmalıdır.
Vitaminlerin her biri vücutta farklı görevler üstlenir. Bir vitaminin yetersiz alınması veya vücutta yeterince kullanılamaması, vitaminin türüne ve eksikliğin derecesine bağlı olarak çeşitli sağlık sorunlarına yol açabilir.
Vitaminler, vücudun sağlıklı şekilde çalışabilmesi için ihtiyaç duyduğu temel mikro besin ögeleridir. İnsan vücudu için gerekli olduğu kabul edilen 13 vitamin bulunur ve her vitamin vücutta farklı işlevlere sahiptir.
Vitaminler; enerji metabolizması, bağışıklık sisteminin normal işlevi, kan hücrelerinin oluşumu, sinir sistemi, görme, kemik sağlığı ve hücrelerin normal işleyişi gibi birçok süreçte görev alır. Vitaminlerin görevleri birbirinden farklı olduğu için yeterli ve dengeli beslenmeyle farklı vitaminlerin uygun miktarlarda alınması önemlidir.
Vitamin ihtiyacı yaş, cinsiyet, yaşam dönemi, beslenme biçimi ve sağlık durumu gibi faktörlere göre değişebilir. Vitaminlerin yetersizliği sağlık sorunlarına yol açabileceği gibi bazı vitaminlerin gereğinden fazla alınması da olumsuz etkilere neden olabilir.
Vitaminler, vücutta çözünme ve depolanma özelliklerine göre suda çözünen ve yağda çözünen vitaminler olmak üzere iki ana gruba ayrılır. B grubu vitaminleri ve C vitamini suda çözünürken; A, D, E ve K vitaminleri yağda çözünür.
Suda çözünen vitaminler, B grubu vitaminleri ve C vitaminidir. Bu vitaminlerin çoğu vücutta büyük miktarlarda depolanmadığından düzenli olarak beslenme yoluyla alınmaları önemlidir. İhtiyaç fazlasının önemli bir bölümü idrar yoluyla vücuttan atılır.
Bununla birlikte tüm suda çözünen vitaminler için “vücutta depolanmaz” demek doğru değildir. Örneğin B12 vitamini karaciğerde önemli miktarda depolanabilir. Bu nedenle suda çözünen vitaminlerin vücuttaki depolanma ve kullanım özellikleri birbirinden farklılık gösterebilir.
Kimyasal adı: Tiamin
Kimyasal adı: Riboflavin
Kimyasal isimler: Niasin, niasinamid.
Kimyasal adı: Pantotenik asit.
Kimyasal isimler: Piridoksin, piridoksamin, piridoksal.
Kimyasal adı: Biyotin.
Kimyasal isimler: Folik asit, folinik asit.
Kimyasal isimler: Siyanokobalamin, hidroksokobalamin, metilkobalamin.
Vegan diyeti yapan kişilere B12 takviyesi almasını önerilmektedir.
Kimyasal adı: Askorbik asit.
A, D, E ve K vitaminleri yağda çözünür. Ayrıca vücut yağ dokusunda ve karaciğerde bulunan yağda eriyen vitaminler ve bu vitaminlerin rezervleri vücutta günlerce, bazen aylarca kalabilmektedir. Diyet yağları, vücudun yağda çözünen vitaminleri bağırsak yolu yoluyla emmesine yardımcı olur.
Kimyasal isimler: Retinol, retinal ve beta karoten
Kimyasal isimler: Ergokalsiferol, kolekalsiferol.
Kimyasal isimler: Tokoferol, tokotrienol.
Kimyasal isimler: Filokinon, menakinon.
Halsizlik ve yorgunluk bazı vitamin ve mineral eksikliklerinde görülebilir. Özellikle B12 vitamini ve folat eksikliği anemiye ve buna bağlı yorgunluk gibi belirtilere yol açabilir. Bununla birlikte demir eksikliği başta olmak üzere vitamin ve mineral eksiklikleri dışındaki birçok durum da halsizlik ve yorgunluğa neden olabilir.
Bu nedenle sürekli veya açıklanamayan yorgunluk durumunda herhangi bir vitamin takviyesine başlamadan önce altta yatan nedenin belirlenmesi önemlidir. Gerektiğinde hekim değerlendirmesi ve uygun laboratuvar tetkikleri sonucunda saptanan eksikliğe göre beslenme düzeni ve takviye kullanımı planlanabilir.
Multivitaminler, birden fazla vitamin ve bazen minerali bir arada içeren besin takviyeleridir. Beslenme yoluyla yeterli miktarda alınamayan bazı vitamin ve minerallerin tamamlanmasına yardımcı olabilirler. Ancak multivitamin kullanımı, sağlıklı ve dengeli beslenmenin yerine geçmez.
Her bireyin vitamin ve mineral ihtiyacı aynı değildir. Yaş, beslenme biçimi, gebelik gibi yaşam dönemleri, bazı hastalıklar, kullanılan ilaçlar ve saptanan besin ögesi eksiklikleri takviye ihtiyacını etkileyebilir. Bu nedenle özellikle yüksek doz veya uzun süreli vitamin ve mineral takviyesi kullanmadan önce hekim veya diyetisyen tarafından bireysel gereksinimlerin değerlendirilmesi önemlidir.
Gereksiz veya yüksek dozda kullanılan bazı vitamin ve mineral takviyeleri sağlık açısından olumsuz etkilere ve bazı ilaçlarla etkileşimlere yol açabilir.
Vitaminler, vücudun normal işlevlerini sürdürebilmesi için gerekli mikro besin ögeleridir. Farklı vitaminler; enerji metabolizması, bağışıklık sistemi, sinir sistemi, kan hücrelerinin oluşumu, görme, kemik sağlığı, hücrelerin korunması ve normal büyüme ve gelişme gibi birçok süreçte farklı görevler üstlenir.
Vitaminlerin yeterli miktarda alınması bu işlevlerin normal şekilde sürdürülmesi açısından önemlidir. Bununla birlikte ihtiyaçtan fazla vitamin almak ek sağlık yararı sağlamaz. Özellikle bazı vitaminlerin yüksek dozlarda veya gereksiz yere takviye olarak alınması olumsuz etkilere yol açabilir.
Vitamin eksikliği, eksik olan vitaminin türüne ve yetersizliğin derecesine göre farklı belirtilere ve sağlık sorunlarına yol açabilir. Örneğin C vitamini eksikliği diş eti kanaması ve iskorbütle, A vitamini eksikliği görme sorunlarıyla, D vitamini eksikliği ise kemik mineralizasyonunun bozulmasıyla ilişkilendirilebilir.
B12 vitamini ve folat eksiklikleri bazı anemi türlerine ve nörolojik belirtilere, K vitamini eksikliği ise kanama eğiliminin artmasına neden olabilir. Ancak benzer belirtiler farklı sağlık sorunlarında da görülebileceği için yalnızca belirtilere bakarak vitamin eksikliği tanısı koymak doğru değildir.
Vitamin eksikliğinden şüphelenildiğinde gerekli değerlendirme ve laboratuvar testleri için sağlık profesyoneline başvurulmalı; takviye kullanımı saptanan eksiklik ve bireysel ihtiyaçlara göre planlanmalıdır.
Diyet programları, tarifler veya size yardımcı olabileceğim herhangi bir şeyle ilgili sorularınız için lütfen benimle iletişime geçin.